Diese Website verwendet Cookies.
Zum Hauptinhalt springen

Κως, Ελλάδα Έκθεση για το ταξίδι της αντιπροσωπείας με την Επιτροπή Μεταναστών, Προσφύγων και Εκτοπισμένων του Συμβουλίου της Ευρώπης 24 κα

Κως, Ελλάδα

Έκθεση για το ταξίδι της αντιπροσωπείας με την Επιτροπή Μεταναστών, Προσφύγων και Εκτοπισμένων του Συμβουλίου της Ευρώπης


24 και 25 Οκτωβρίου 2015, Κως, Ελλάδα

Περίπου 50.000 πρόσφυγες κατέφθασαν από τα μέσα του Οκτωβρίου στα ελληνικά νησιά του Ανατολικού Αιγαίου παρά την επιδείνωση του καιρού· 21% αυτών είναι παιδιά και νέοι κάτω των 18 ετών.

Από την αρχή του έτους έχουν καταφθάσει σύμφωνα με στοιχεία της Pro Asyl 562.355 άνθρωποι μέσω της Μεσογείου στην Ελλάδα. Πάνω από 3.200 πέθαναν, ενώ διέσχιζαν την Μεσόγειο, σύμφωνα με στοιχεία του Διεθνούς Οργανισμού Μετανάστευσης (IOM), οι μη καταγεγραμμένες περιπτώσεις θα πρέπει να υπερβαίνουν κατά πολύ αυτόν τον αριθμό.

Μαζί με μία αντιπροσωπεία από πέντε ευρωπαϊκά κράτη επισκέφθηκα, ως μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης και με την ιδιότητά μου ως ανταποκρίτριας του Συμβουλίου της Ευρώπης για τους Σύρους πρόσφυγες στην Ευρώπη, τις εγκαταστάσεις υποδοχής των προσφύγων στο νησί της Κω. Είχαμε συνομιλίες με πρόσφυγες, βοηθούς και εκπροσώπους των τοπικών αρχών. Στόχος του ταξιδιού της αντιπροσωπείας ήταν να αποκομίσουμε μία εικόνα της κατάστασης των προσφύγων στο νησί και να εκπονήσουμε συγκεκριμένες προτάσεις για μία εκ θεμελίων βελτίωση της κατάστασής τους.

 

-          Εικόνες από τις προσωπικές ιστορίες των ανθρώπων –

Μία από τις πιο φλέγουσες ερωτήσεις πολλών προσφύγων ήταν η ερώτηση γιατί δεν υπάρχουν νόμιμες δυνατότητες εισόδου από την Τουρκία στην Ελλάδα και/ή σε άλλα κράτη-μέλη της ΕΕ: «Πληρώνουμε για το σύντομο και επικίνδυνο ταξίδι 1.300,- € ανά άτομο και ριψοκινδυνεύουμε την ζωή μας. Ο διάπλους ήταν ό,τι χειρότερο έχω ζήσει στην ζωή μου» δήλωσε μία ηλικιωμένη Ιρακινή με φωνή που την έπνιγαν τα δάκρυα. Δραπέτευσε με τον άντρα της και τον γιο της από το Ισλαμικό Κράτος και θέλει να πάει στο Δουβλίνο, όπου σπουδάζει Ιατρική η κόρη της: «Θέλουμε μία ασφαλή είσοδο στην Ιρλανδία, όπου θέλουμε να ζητήσουμε άσυλο και όχι μέσω της επικίνδυνης πορείας από τα Βαλκάνια. Σας παρακαλούμε, δώστε μας αυτήν την δυνατότητα» λέει κάνοντας έκκληση σε εμάς τους βουλευτές.

Μία νέα από την Συρία, η οποία επέζησε την ανατροπή της βάρκας της και έχασε όλα τα χαρτιά της, είναι εδώ και έναν μήνα στην Κω: «Δεν έχω χρήματα και φοβάμαι μην καταλήξω στον δρόμο», λέει.

Μία άλλη γυναίκα από την Συρία, η οποία μαζί με το παιδί της επέζησε επίσης ένα ατύχημα με την βάρκα, θέλει να πάει στον αδελφό της που ζει στην Νορβηγία. Η νεαρή γυναίκα δεν γνωρίζει πού είναι ο σύζυγός της, αφού μία ημέρα ξαφνικά δεν γύρισε στο σπίτι – φοβάται πως είναι νεκρός.

Μία νέα Αφγανή από το Κάσνι αναφέρει ότι οι Ταλιμπάν είναι παντού και οι άνθρωποι δραπετεύουν γι’ αυτόν τον λόγο: «Εάν δεν επικρατούσε τόσο μεγάλη ανασφάλεια και δεν σκοτώνονταν τόσο πολλοί άμαχοι δεν θα έφευγα» είπε με βεβαιότητα. Κατά την διάρκεια της φυγής της πέρασε οκτώ μήνες στο Ιράν, όπου την μεταχειρίστηκαν άσχημα, ώστε αποφάσισε να δραπετεύσει με το παιδί της στην Τουρκία και από εκεί στην Κω. Και αυτή έκανε έκκληση στην αντιπροσωπεία να καταστήσει δυνατή την έξοδο από το Αφγανιστάν καθώς και την είσοδο σε ασφαλείς χώρες.

 

-          Συνάντηση με την Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες και μη κυβερνητικές οργανώσεις –

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εκπροσωπούνται εδώ και έναν χρόνο στην Κω και αποτελούν την μοναδική οργάνωση που παρέχει ιατρική βοήθεια. Η οργάνωση κατακρίνει το ότι ακόμη δεν μπορεί να εξασφαλιστεί μία συστηματική εξέταση των προσφύγων εξαιτίας των ελλιπών δυνατοτήτων. Παρατηρείται μία αυξανόμενη επιδείνωση της κατάστασης της υγείας των προσφύγων, η οποία, εκτός των άλλων, προξενείται και από την επισφαλή επισιτιστική κατάσταση. Αυτό οφείλεται στο ότι τα τρόφιμα που διανέμονται στους πρόσφυγες από της μη κυβερνητικές οργανώσεις και από τους εθελοντές ανέρχονται κατά μέσο όρο στις 1000 θερμίδες.

Μεγάλη ανησυχία προκαλούν στους Γιατρούς Χωρίς Σύνορα καθώς και στις άλλες ΜΚΟ οι ταχέως φθίνοντες οικονομικοί πόροι, οι οποίοι μπορεί να έχουν εξαντληθεί σε περίπου τέσσερις εβδομάδες. Για παράδειγμα, μία ολλανδική ΜΚΟ δαπανά αυτήν την στιγμή περίπου 25.000 € μηνιαίως για την φροντίδα των προσφύγων. Οι ΜΚΟ αναλαμβάνουν πολλά έξοδα για λογαριασμό άπορων προσφύγων, όπως για παράδειγμα εισιτήρια για τα πλοία προς τον Πειραιά (45 € ανά άτομο).

Η Αλληλεγγύη Κως / KOS Solidarity αποτελείται από μία ομάδα περίπου 50 Ελλήνων και Ελληνίδων από την Κω, οι οποίοι εδώ και πολλά χρόνια μεριμνούν για τους πρόσφυγες στο νησί και παράλληλα δεν λαμβάνουν κανενός είδους οικονομική υποστήριξη. Εντωμεταξύ, η ομάδα διανέμει κατευθείαν εκεί όπου καταφθάνουν οι βάρκες με τους πρόσφυγες στεγνά ρούχα, κουβέρτες κ.τ.λ. στους νεοαφιχθέντες.

Ασκούν οξεία κριτική στις τοπικές υπηρεσίες. Αυτές είχαν βάλει το καλοκαίρι, για παράδειγμα, περισσότερους από 1.000 πρόσφυγες σε ένα στάδιο, χωρίς να εξασφαλίσουν την παροχή τροφής και νερού και χωρίς υγειονομικές εγκαταστάσεις και σκεπάσματα που προσφέρουν σκιά. Επειδή οι διαμαρτυρίες για αυτές τις απάνθρωπες συνθήκες διαμονής ήταν μεγάλες, δεν είχε μεγάλη διάρκεια αυτό το είδος «περιορισμού».

Γενικά κατακρίθηκε η ελλιπής υποστήριξη από τις κρατικές και τοπικές υπηρεσίες για τις ΜΚΟ και τους εθελοντές.

Για παράδειγμα, οι τουαλέτες δεν ήταν συνδεδεμένες με το τοπικό αποχετευτικό σύστημα. Ακόμη και κατά την διάρκεια του καλοκαιριού, όταν ήταν στην πόλη χιλιάδες πρόσφυγες, οι υπηρεσίες δεν διέθεσαν ούτε τουαλέτες ούτε ντους, ούτως ώστε οι άνθρωποι βρέθηκαν εκτεθειμένοι σε μία αφόρητη κατάσταση.

Όλοι οι εκπρόσωποι των ΜΚΟ τόνισαν το κατεπείγον ενός κέντρου προσφύγων με καταλύματα ανθεκτικά στις καιρικές συνθήκες. Ο καιρός επιδεινώνεται διαρκώς. Με την πτώση της θερμοκρασίας και την βροχή οι μικρές, χωρίς θέρμανση και συνήθως μη στεγανές σκηνές, στις οποίες κοιμούνται πολλοί άνθρωποι δεν επαρκούν.

Μία άλλη επίκριση που διατύπωσαν όλοι οι εκπρόσωποι των ΜΚΟ ήταν η σύλληψη των ασυνόδευτων ανήλικων προσφύγων. Αυτοί τοποθετήθηκαν για «λόγους ασφαλείας» σε φυλακές, μεταξύ άλλων, επειδή δεν υπήρχαν άλλα κατάλληλα καταλύματα. Μόλις πριν από μερικές ημέρες η Ύπατη Αρμοστεία των Ηνωμένων Εθνών για τους Πρόσφυγες έγινε υπεύθυνη για τους ασυνόδευτους ανηλίκους.

Κατά την διάρκεια της επίσκεψής μας δεν υπήρχε επίσημα κανένας ασυνόδευτος ανήλικος πρόσφυγας στο νησί.

 

-          Συνάντηση με δημάρχους από το Αγαθονήσι, την Λέρο, την Κάλυμνο, την Ρόδο και την Κω –

Το Αγαθονήσι είναι ένα μικρό νησί κοντά στην Σάμο και στην Τουρκία με 150 κατοίκους. Από τον Φεβρουάριο του τρέχοντος έτους έχουν καταφθάσει εκεί 22.175 πρόσφυγες, καθημερινά περίπου 300-400, οι οποίοι μεταφέρονται εντός 24 ωρών στα μεγαλύτερα νησιά. Υπεύθυνοι για την διαχείριση της κατάστασης ήταν τρεις εργαζόμενοι στην διοίκηση του λιμανιού, ένας αστυνομικός και ο δήμαρχος. Επειδή δεν υπάρχει γιατρός στο νησί, ο δήμαρχος ζήτησε να σταλεί από την ελληνική κυβέρνηση ένας και επιπλέον προσωπικό για υποστήριξη. Η αίτηση απορρίφθηκε με παραπομπή στην τρέχουσα οικονομική κατάσταση. Ο δήμαρχος τόνισε εξάλλου τον υψηλό αριθμό των πνιγμένων και τις δαπάνες για την ταφή τους, οι οποίες επιβάρυναν και επιβαρύνουν την τοπική κοινότητα.

Η Λέρος έχει 8.000 κατοίκους. Από τις αρχές του έτους έχουν καταφθάσει στο νησί 30.000 πρόσφυγες και κάποιες ημέρες το καλοκαίρι ανέρχονταν στους 2.500 την ημέρα.

Οι Γιατροί Χωρίς Σύνορα εξασφάλισαν τουαλέτες, οι οποίες συνδέθηκαν με το αποχετευτικό σύστημα της κοινότητας. Επιπλέον, η οργάνωση φρόντισε για την παροχή ηλεκτρικού ρεύματος. Ο δήμαρχος επέκρινε το ότι δεν υπάρχει κρατική υποστήριξη για την μεταφορά των προσφύγων στα άλλα νησιά και ότι η κοινότητα αναγκάζεται να αναλαμβάνει τα έξοδα.

Για να εμποδιστεί ή να περιοριστεί η παράνομη είσοδος στο νησί, δημιουργήθηκε μία εταιρική σχέση με τα Δίδυμα – εκείνο το μέρος στην Τουρκία, από όπου ξεκινούν οι περισσότεροι πρόσφυγες. Αυτή η εταιρική σχέση εξυπηρετεί ιδιαίτερα την ανταλλαγή πληροφοριών για τον αριθμό των προσφύγων στα Δίδυμα, οι οποίοι προβλέπεται να έρθουν στην Λέρο.

Η ελληνική κυβέρνηση συμφώνησε, στο πλαίσιο της συζήτησης για τα ονομαζόμενα «hotspot», στην ανέγερση ενός κέντρου υποδοχής και καταγραφής στο νησί, στο οποίο θα φιλοξενηθούν 2.000-3.000 πρόσφυγες.

Η Κάλυμνος έχει 16.000 κατοίκους. Από τις αρχές του έτους έχουν καταφθάσει στο νησί περίπου 15.000 πρόσφυγες. Στο νησί υπάρχουν δυνατότητες φιλοξενίας για 50 πρόσφυγες το πολύ, ούτως ώστε η μεταφορά για την Σάμο που λαμβάνει χώρα τέσσερις φορές την εβδομάδα δεν επαρκεί. Η τοπική κοινότητα αναλαμβάνει τα έξοδα μεταφοράς.

Ο δήμαρχος της Ρόδου, κύριος Χατζηδιάκος, άσκησε οξεία κριτική κατά της ελληνικής και της ευρωπαϊκής πολιτικής για τους πρόσφυγες και τόνισε ότι δεν υπάρχει καμία στρατηγική. Επέκρινε το ότι η ΕΕ πληρώνει 3 δισεκατομμύρια ευρώ στην Τουρκία αλλά την Ελλάδα την υποστηρίζει με μόνο 472 εκατομμύρια. Λέγεται ότι θα πληρωθούν επιπλέον 32 εκατομμύρια στην ελληνική κυβέρνηση για την φροντίδα των προσφύγων. Ο Χατζηδιάκος ζητάει να προωθηθούν αυτά τα κονδύλια στα νησιά, στα οποία καταφθάνουν οι περισσότεροι πρόσφυγες και όχι στην ελληνική κυβέρνηση στην Αθήνα. Επιπλέον, ο δήμαρχος ζητάει να επιτραπεί στους πρόσφυγες να ταξιδεύουν κατευθείαν από την Τουρκία στα κράτη της ΕΕ, για να αποφεύγεται ο επικίνδυνος διάπλους μέσω της Μεσογείου, κατά τον οποίο πνίγονται καθημερινά άνθρωποι. Μάλιστα, αυτή η ανθρωπιστική λύση θα αφαιρούσε τον λόγο ύπαρξης των κυκλωμάτων διακίνησης των προσφύγων. Αυτήν την στιγμή κερδίζουν ασυνείδητοι διακινητές ανθρώπων εκατομμύρια.

Ο δήμαρχος της Κω, κύριος Κυρίτσης, χαρακτήρισε ως καθαρή προπαγάνδα των ΜΚΟ, όταν εκείνες ισχυρίστηκαν ότι συνελήφθησαν ανήλικοι πρόσφυγες. Η αστυνομία πήρε αυτούς τους νέους στο κτίριο της αστυνομίας μόνο, για να εγγυηθεί για την ασφάλειά τους, αφού εκείνη την στιγμή δεν υπήρχε άλλη δυνατότητα φιλοξενίας.

Ο Κυρίτσης καταφέρθηκε σφοδρά κατά ενός «hotspot» στην Κω, γιατί φοβάται ότι και τέτοιο θα αποτελούσε πόλο έλξης για ακόμη περισσότερους πρόσφυγες. Ο δήμαρχος υπολόγισε τα έξοδα που προκλήθηκαν από τους πρόσφυγες στην κοινότητά του στα 1,2 εκατομμύρια ευρώ. Δεν έδωσε όμως λεπτομερείς πληροφορίες για το πώς προσδιορίστηκε αυτό το νούμερο.

Μέσα από τις εικόνες των προσφύγων στους δρόμους της Κω, οι οποίες έκαναν τον γύρο του κόσμου, προκλήθηκε τεράστια ζημιά στην δημόσια εικόνα της Κω. Η Κως, ο τέταρτος σημαντικότερος τουριστικός προορισμός της Ελλάδας (έως 1 εκατομμύριο τουρίστες ανά περίοδο), κατέγραψε ζημία 7 εκατομμυρίων ευρώ το 2015, επειδή ακυρώθηκαν 178.000 κρατήσεις. Για το 2016 έχει καταγραφεί ως τώρα μία μείωση στις κρατήσεις κατά 40%.

Οι ξενοδόχοι θεωρούν αυτόν τον αριθμό ως άκρως ανησυχητικό, καθώς μία τόσο μεγάλη πτώση θα έθετε σε σοβαρό κίνδυνο την οικονομία στην Κω, εάν γινόταν πραγματικότητα. Επειδή οι αρνητικές ειδήσεις για την Κω εξαιτίας του προβλήματος των προσφύγων ευθύνονται ιδιαίτερα για τις ακυρώσεις, ο σύνδεσμος των ξενοδόχων ζήτησε την βοήθεια των μελών της αντιπροσωπείας. Μία ορθή παρουσίαση της πραγματικής κατάστασης στην Κω έχει ιδιαιτέρως μεγάλη σημασία. Μία τέτοια αναφορά θα πρέπει να περιέχει επίσης ότι είναι απολύτως ακίνδυνο να ταξιδέψει κανείς στην Κω και ότι το νησί παραμένει ένα από τα ομορφότερα νησιά του Αιγαίου. Τόνισαν επίσης ότι πολλοί από αυτούς προμήθευσαν πρόσφυγες με τρόφιμα και ότι είναι πάντα φιλόξενοι απέναντι σε όλους τους ξένους που έρχονται στην Κω. Η πλειοψηφία των ξενοδόχων τάχθηκε υπέρ ενός κέντρου υποδοχής με ανθρώπινα και αξιοπρεπή καταλύματα, ώστε οι πρόσφυγες να μην αναγκάζονται πλέον να κοιμούνται στους δρόμους.

 

-          Συμπέρασμα –

Περιληπτικά μπορεί κανείς να πει ότι η κατάσταση των προσφύγων στην Κω παραβιάζει σαφέστατα τα ανθρώπινα δικαιώματα. Παρά την αθλιότητα και την καταστροφική κατάσταση σε σχέση με τα ανθρώπινα δικαιώματα, η οποία έχει κορυφωθεί κυρίως λόγω της έλλειψης οικονομικών πόρων, η ΕΕ έχει επέμβει και βοηθήσει πολύ λίγο σε αυτήν την ανθρωπιστική κρίση. Αντιθέτως, τα κράτη-μέλη της ΕΕ γυρίζουν σε μία εθνική πολιτική, η οποία εξυπηρετεί τα δικά τους συμφέροντα και η ΕΕ χρηματοδοτεί με την προγραμματισμένη ανέγερση των ονομαζόμενων «hotspot» αυτήν την απάνθρωπη πολιτική για τους πρόσφυγες. Αρχίζουν συνοριακοί έλεγχοι και συνεχίζουν να ανεγείρονται φράχτες, αντί οι εκάστοτε χώρες – ανάλογα με τις δυνατότητές τους – να δέχονται τους πρόσφυγες δίκαια κατανεμημένους. Παρά μερικά, μάλλον αισθητικής φύσεως μέτρα, οι υπεύθυνοι κλείνουν τα μάτια τους μπροστά στις τρέχουσες προκλήσεις της πολιτικής για τους πρόσφυγες και συνεχίζουν να βασίζονται στον αποκλεισμό και τον εκφοβισμό αντί για την αλληλεγγύη και τα ανθρώπινα δικαιώματα.

Επιπλέον, μέσα από το ταξίδι κατέστη ακόμη μία φορά σαφέστατο ότι η Ελλάδα, που βρίσκεται στα εξωτερικά σύνορα της ΕΕ έχει εγκαταλειφθεί μόνη της και η κατάσταση ξεπερνάει τα όρια των δυνάμεών της, κάτι που βρίσκεται σε συνάρτηση κυρίως με την καταστροφική οικονομική και κοινωνική κατάσταση. Η Ελλάδα δεν μπορεί ούτε να εξασφαλίσει μία πολιτική ασύλου και για τους πρόσφυγες συμβατή με τα ανθρώπινα δικαιώματα ούτε να φροντίσει για την επαρκή προστασία και εξοπλισμό των δικών της υπαλλήλων. Οι ανησυχίες των Ελλήνων και των Ελληνίδων σχετικά με την πτώση στον τουριστικό τομέα, τον μοναδικό κλάδο της οικονομίας της χώρας που λειτουργεί καλά, πρέπει να ληφθούν σοβαρά υπόψη. Δεν πρέπει να διακυβευθεί η αλληλεγγύη του πληθυσμού προς τους πρόσφυγες και δεν επιτρέπεται να έρθουν σε σύγκρουση η δυστυχία του ενός με την δυστυχία του άλλου.

Η μέριμνα για τους πρόσφυγες ήταν για καιρό εφικτή κυρίως λόγω των εθελοντών, οι οποίοι έπρεπε να παλέψουν οι ίδιοι με αντίξοες συνθήκες και αφέθηκαν μόνοι τους τόσο από τις τοπικές και κρατικές υπηρεσίες όσο και από την ΕΕ. Μόλις εδώ και μερικούς μήνες βοηθούν ΜΚΟ, οι οποίες υποστηρίζουν τους εθελοντές με δικούς τους οικονομικούς πόρους. Με το να κλείνουν τα μάτια τους οι υπεύθυνοι μπροστά σε αυτήν την καταστροφική κατάσταση και να μην βοηθούν με αλληλέγγυο τρόπο, καταπατούν διεθνείς συμβάσεις για τους πρόσφυγες και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ευρωπαϊκές αξίες, όπως αλληλεγγύη και ανθρώπινα δικαιώματα παρακμάζουν σε κενές λέξεις και το ανθρώπινο δικαίωμα για άσυλο παραβιάζεται από την παρούσα πολιτική και χάνει την ουσία του.

Η απάντηση στην καταστροφική κατάσταση (και ως προς τα ανθρώπινα δικαιώματα) των προσφύγων στην Ελλάδα μπορεί να είναι μόνο το άνοιγμα των συνόρων και η δημιουργία νόμιμων οδών εισόδου και διαφυγής για τους ανθρώπους, οι οποίοι φεύγουν να σωθούν από τον (εμφύλιο) πόλεμο, την καταδίωξη, την ένδεια και την αθλιότητα. Πρέπει να παρέχεται η δυνατότητα στους πρόσφυγες, να επιλέξουν οι ίδιοι την χώρα, στην οποία θέλουν να ζήσουν.

 

-          Σκέψεις –

Κατά την διάρκεια του ταξιδιού μου αναρωτήθηκα συχνά πώς θα ήταν η κατάσταση στο Σιλτ ή το Ρίγκεν, εάν είχαν έρθει χιλιάδες πρόσφυγες σε αυτά τα νησιά. Αισθάνομαι μεγάλο σεβασμό για τον λαό της Ελλάδας, που κατά ένα μεγάλο μέρος μεριμνά ο ίδιος για τους πρόσφυγες – είτε στα νησιά, στην Αθήνα, στην Θεσσαλονίκη, είτε στα σύνορα με την ΠΓΔΜ. Χωρίς την έμπρακτη βοήθεια των Ελλήνων και των Ελληνίδων η κατάσταση των προσφύγων θα ήταν ακόμη πιο δραματική, γιατί το ελληνικό κράτος όπως και η ΕΕ απέτυχαν σε μεγάλο βαθμό.